Democracy ih Ṭhatlonak le Famkimlonak (Chinland Quo Vadis)

Asinan, democracy hin thatlonak le famkimlonak a neive ih cui pawl cu:

1. Mi â pawlih rorelnak a si: Democracy ahcun tam le mal zoh a siih fim le thiamnak zoh a silo. Mipi duhnak vote cu a tam le a mal zoh in fehpi a si tikah mi tam sawn mi â le theihnak mal pawlin, mi mal sawn mifim duhnak cu an neh thei. Mi mal sawn ruahnak cu a fim in a tha sawn a si khalle mi tam sawn mi cun an mipum tamnak in an neh thei. Mipi tam sawn cu theihnak mal le mi â an si fawn.

 

2. An fim maw an â maw zovek khal bangrep thluhih zoh an si tikah fimthiamnak le tlinnak cun hmun a nei theulo: Sir Henry Maine tla cun democracy cu “mipi uknak, lole, mipi thuneihnak” kan ti thei lo, ziangahtile, mipi tam sawn cun anmai ruahnak hnakin an hotui’ ruahnak cu an pawm menmen sawn, ti tiangin a sim.

 

3. Democracy cun ukawknak tha deuh a suakter lo, bulpak zalennak khal a humhim fawn lo: Vote ih man neihzia theithiamlotu mipi kut sungah thuneihnak cu ret a si. Curuangah, democracy cu mi tlingtlaklo, theihnak neimal, le zirnak neilo pawlih thuneihnak a si. Cui pawl cun zalennak cu ziangtin an humhim thei ding?

 

4. Democracy cu Party thuneihnak a si: Hrilawknak ih a tlingmi party kut sungah thuneihnak cu ret a si tikah cui party cun a thu thu in lal sual bangin thuneihnak a hmang. Hrilawknak ih tling a si ruangah, ziangti zawng hmanin cui party ih thuneihnak cu kham theih a si fawn lo.

 

5. Mi tamsawn in mi malsawn va uk theinak a thlen: Democracy ahcun mi tam sawn duhnak cu a cah sawn ringring ruangah mi malsawn thu cun hnawn a tuar phah ih mi malsawn cu mi tamsawn in an uk thei phah fawn. Tam le mal ih bangaw lo miphun dangdang um khawmnak ram (Burma vek) tla ahcun, roreldan (constitution) ah tha zet le fim khur zetin ngan asilole, mipum tamsawn phunhnam kut hnuaiah miphun malsawn phunhnam cu um ringring a theih.

 

6. Paisa cem tam tul bik ukawknak a si: Hrilawknak hrangah paisa siar cawklo cem a tul ringring. Hi paisa cem khuh thei dingah acozah cun mipi hnen ihsin sum a khawng lala fawn.

 

7. A caklo zetmi ukawknak a si: A takih tuan hnakin relkhawm le aupi celcel nakin a khat. Palimen tokhawm cu can cem men a siih elbuaiawknak le relkhawmnak in a khat. Zamrang zetih thu relcat tulnak ah relcat lohli theiloin elbuaiawknak le relbuainak in can a cem theu.

 

8. A harsa zetmi ukawkdan a si: Democracy ahcun fimnak, thiamnak, theihnak, le mah le mah thununawk theinak pawl cu mipi in an neih a tul. Mipi cun khawtlang ih tulmi le mamawh mi pawl cu an theih a tul fawn. A taktak ah hi pawl hi mipi in an thei lo. Mipi cun an mai duhnak cu tanta in an vote cu ram, phunhnam le khawtlang hrangah a thahnem zet mi si thei dingin ziangtin kan pe ding ti an thei theu lo. Curuangah, democracy cu a harsa zetmi ukawknak a si.

 

A tlunih democracy thatlonak pawl hi a dik zet ko nan a thupi bik ah mipi cu kan zirhfim thei a si ahcun hi a famkimlonak tampi hi tuahthat theih a si. Democracy kan nei hlawhtling maw, kan hmang hlawhtling maw, kan thathnempi maw, ti cu mipi in ziang tlukin ti hlawhtlin thei dingin tan kan la ti mi parah a thumaw. Democracy hi ukawkdan cikhat men lawngih hmu loin hi leitlun kan nun sungah kan khawsakdan le nunnak ih thil tul ngaingai mi thil pakhat ih kan hmuh thiam ahcun, cucu hlawhtlinnak hram a si.