DEMOCRACY LE HNAM DAMNAK; Chinland Quo Vadis

Democracy timi cu Grik tawngfang pahnih “demos” le “cratia” timi ihsin a ra suak ih “demos” ih sullam cu “mipi” tinak a siih “cratia” cu “uk, lole, thuneihnak” tican a si ruangah democracy ti cu “mipi uknak, lole, mipi thuneihnak” tican a si. Democracy phunhnih a um ih pakhat cu democracy diktak (pure or direct democracy) a si. Pakhat deuh cu pehhel democracy (indirect democracy) a si.

Democracy diktak ahcun kumpi ( acozah) policy le roreldan ding cu mipi  in an ruatfel ih cui policy tuansuaktu dingah mipi cun mi an hril, lole an ret. Tulai ah hivek democracy hmangtu ram cu Switzerland hi a si. Pehhel democracy ahcun a khat tawkin mipi in aiawh (palai) an hril ih cui aiawh pawl cu thuneihnak pek an si. Hivek democracy hmangtu ram pawl cu, America, France, India, England etc. an si.

Mi tampi ruah bangin democracy hi a tha thluh lo, a famkim thluh fawn lo. Thatnak le thatlonak a nei veve ih cucu mipin kan theih a tha.

Democracy thatnak pawl cu:

  1. A cozah cu mipi duhnak parah a thumaw:

Democracy lawnglawng ah uktupawl cu an ukmi in an thunun (control) thei. Ziangahtile, uktu cun ukmi pawlih duhdan vekih an um lo asile lehhnu hrilawknakah tlinglo in an um thei. Curuangah ukmi (mipi) thu in hna an tuan a tul. Hihi mipi in uktupawl cu an thunun thei tinak a si.

2. Mipi zalennak le diknak a humhim: Mipi duhnak palzut men theih a silo. Kumpi in mipi zalennak le diknak pawl cu a hnaihnawk asile thuthennak hmun ah kumpi cu mipi, lole, rammi pakhat sangsang cun zu a thum thei.

3. Mi a fimvar ter: Mah le mah rinsanawknak, theihnak, ziangkim tuan dingin phurnak, le khawtlang nun ah mawhphurhnak neitu kan si tiin theihawknak pawl mi a nei ter, a san cu uktu kumpi tlun tiangih thuneitu dingah mipi cu ret an si.

4. Khawtlang nun ah mipi duhdan cu thupi bikah retin cawisan ringring a si: Democracy dan ih ukawknak cu mipi hrangah zirawknak tha bik a si.

5. Democracy cu zalennak, bangrepawknak, le unau awknak parah hram bunin din a si: Mipi cun zalen zetin an ruahnak an rel thei, an zumnak khal an phuang theiin ziang sakhua khal an be thei. Phun le hnam siseh, sakhua siseh, mipa le nunau siseh, milian le mite siseh thleidannak umlo bangaw thluh in zoh an si. Hihin pumkhatnak mi a thlen. Curuangah, democracy cun mipi cu a lungawi terih mah le mah rinsanawknak khal a nei ter.

6. Mipi duhnak cu humhim a si: Mipi cu uktu an si ruangah an duh mi an theiih cui an duh mi cu an tuansuak thei.

7. A hngetkhoh mi ukawknak a si: Kumpi cu mipi duhdan in fehpi a si tikah duhlo ih do awknak a mal phah. Curuagah kumpi cu a hngetkhoh thei.

8. Ukawkdan tha le tha lo timi cu mipi duhnak ziangtlukin cawisan a si ti mi parah a um ih democracy lawnglawng ah mipi duhdan cu famkim ih cawisan a si: Khawtlang nun ih thil thalo pawl cu mipi duhdan vekin hlawnhloh a si tikah mipi lakah buainak hran a suak lo. Mipi duhnak cawisang thei bik ukawknak cu ukawknak tha bik a siih cucu democracy hi a si.