KHRIFA LEH RAM HNATUAN; Chinram Khui Na Feh Ding?

Pathian fate a si mi Krifapawl in anmah le piannak umnak ram cio ah, harsatnak le buainak a thlen tikah dawnhar mangbangin an um theu. Ram le ram karlak le hnam le hnam karlakah buainak a suah tikah ziang ti bikin Krifa pawlin kan tuah ve ding tin ruat a si ih, Pathian thu Bible ah teh ziangtin ngan a si….? ti’n theih tum a si theu.

Tulaifang Chinpawl thinlung sungih um ih lang cu: Tlunlam thuneitu cu Pathian retmi an si ih (Rom. 13:1-3) ralthuam thawn tuvek in, thimnakah Kawl cozah cu kan do asile  Pathian thu kalh kan cang lo maw? Thahrum suah (violence) si sawn loin a nem zawng (non-violence) ih do hi a dik sawn lo maw? Phunhnam le ram hrang hnatuan cu piangthar diktakpawl ih tuan ding a si maw? ti pawl hi a si.

Milai cu Pathian ih sersiammi kan si tile , milai pawl umnak dingah Pathian in ram in pe cio (Gen. 1:26,27: Acts 17:26) ti a zum ih a pawmtu taktak kan siah cun  Krifapawl in ram le hnam hrang hnatuan cu  “midang tuan ding” a si ti phun in kan ruat menmen thei lo ding. Kan tuanvo diktak cu ziang a si ti theih tum ding a si sawn.

Rom. 13:1-3 ih ngan mi “tlunlam thuneitu“ lole  “uktu thuneitu” lole “cozah thuneitu” cu do lo ding, ziangahtile an nih cu Pathian ih ret mi an si ih a do tu cu Pathian dotu an si… ti mi hi zohfiang ta hnik sehla. A hmaisain Chinpawl kan thinlung taktak ah “tlunlam thuneitu” lole “kumpi thuneitu” kan ti mi hi zo an si??

Thimnakah, Kawl kumpi le Kawl ralkappawl hi kan tlun ih thuneitu diktak le uktu diktak si dingah Pathian in a ret mi a si ti’n kan zum in kan pawm maw? Kan zum ih kanpawm a siah cun a dik, hi Kawl kumpi le an thuneihnak le an ralkap dotu eg. CNF cu misual, Kawl tawngin Tawngciantu, Tapung ti theih an si. Pathian thu kalh ih a cangvai rerotu an si ti theih khal a si men thei.

Asinan, kan ram le kan miphun tlunih THUNEITU le UKTU ding taktak cu  tui Kawl kumpi le ralkap hi an si hrimhrim lo, annih thamtham cu a ram neitu Chinpawl duhdan le thatnak cu ruat hrimhrim loin anmai duhdan le hlawknak lawnglawng ruatin , hriamhrei rinsan in kan ram ra lut, minekrawktu (agressors); kan ram le mipi tlun ah thu ra nei hrimin mi nambehnak kumpi (imposed-government) ra din menmentu;  kan ram cu an Kawlram ih  cangter tumtu (expansionists); Chinram si lo tlangpar ram dangdang khal nawr ih an lalram ti kauhter tumtu (imperialists); anmai Kawl phunhnam lawng lal hnam le miropi ih ruatin hnam dang hmuahhmuah cu hnam nauta le anmah tluk lo hlirih ruattu (dehumanized nationalist & chauvinists);  kan ram cu ram rethei le farah bik ih cangterin kan mit in caw tertu hnamdangmi rulpi (alien monster) an si sawn, tiin thudik cu a sinak vekin kan pawm, kan theih asiahcun tui Kawl kumpi le ralkap dotu si cu  thilsual a si hrimhrim lo, Chin zaten a tar a tawt in kan tuah hrimhrim ding mi hna pawimawh a si ti kan theifiang dingih hi mi ram le hnam hrang hantuantu cu Misual le Pathian thu kalh an si hrimhrim lo ti kan theifiang fawn ding.

Thimnakah, kannihpawl in kan ram zalennak diktak cu hmu zo in cui kan ram cu duh tawk loin duh-am thilthu ah ramdang  (Kawlram lala khal)  va nawr rero ih  va do kan si ahcun , a dik,  misual le mi duham, kanmah lala khal miih do tlak kan si ding. Asinan, tuini ah Chinpawl (Kawl ralkap ih a ummi siar lo) in zawi ramdang si kan va nawr ih kan va do? Zawi ram hman kan do lo, kan nawr rero fawn lo.

Zovek hnam dang mi (Kawl tel in) khal kan do lo, tawngpa huatin kan hua fawn lo. Kanmah le kan ram sungah kan sawm le kan lungkimpinak tel loin ra lut ta hratin kumkhua sâl bangin an kut hnuaiih in ret tumtu pawl khi kan do a si sawn.

Hitivek in thazang cahnak rinsan ih  kumkhua in uk tumtupawl cu  Mirang an si khalle, Tuluk an si khal le, Kawl an si khalle zovek an si khalle kan do tengteng ding mi an si.  A minung kan huat men ruangah kan do  si sawn loin , in ra uk ih an kut hnuai ih an sal bangih  in ret tumnak policy cu kan do a si sawn. Kawlpawl hi Kawl an si hrimhrim ruangah kan huatnak ding san a um lo, kan do rero nak ding san khal a um fawn lo.

Asinan, Kawl-lem ih in tuahtumnak policy, cimral in tumnak policy, kan ram cu an ram ih can ter an tumnak policy le an thinlung le tuahnak pawl hi kan do a si sawn. Hivek thinlung a neitu le policy kengkawhtu a minung pawl khal kan do tel fawn. Hnamdang pohpoh hua ih thleidan hmang (racists) kan si lo; cu vek minung pawl cu kanmah lala in kan do sawn ding.