THAHRUM LE A NEMZAWNG (Violence & Non-Violence)

A dik  le a tha timi relsuah dan a phunphun a um, langter dan a phunphun a um. Hnam humhim dingih raldonak cu a dik mi a si ruangah, hi raldonak khalah do dan a phunphun a um a tul. Hriamhrei thawn siseh, a nemzawng in (calai, tawngkam, thu le hla, e.g. Radio, TV etc..) siseh a phunphun in hnam humhimnak ah raldo theih a siih ziangvek hmanrua kan hmang a si khalle a dinhmun le a can ih zirin a tha thluh.

A hleicein zalennak humhim dingah, kanmah in ra dotu le uk tumtu pawl cun hriamhrei an hmanih an rinsan a si ahcun a tulnak ruangah (kan duh hril mi hrimhrim si cuang loin) hriamhrei kan hman ve a tul. Hriamhrei hmang loin a nem zawngin hnam kan humhim thei asiahcun cumi tluktu a um lo, hihi kan duh bik dingmi khal a si.

Asinan, thahrum le hriamhrei hmangih mi uk tum tu pawl cun a nemzawng ih anmah thu va simnak le an diklonak va langternak pawl cu “cah lo nak” ah an hmu, an ruat sawn ih an thil tuah sualnak ihsin luar parah an kai sinsin theu. Hihi kan Chinram uk kumkhua tumtu pawl tuah dan le thinlung kum 45 sung kan zohnak ihsin fiang zetin a theih theih.

Kum 45 sung hriamhrei rinsan le hmangin hrawhhrawlnak phunkim thawn in uk tumtu pawl cun, an hriamhrei le cahnak cu Chinpawl in “tih” ih khur rero dingin le ziang hman tuah ngamlo dingin hmanrua ah an hmangih hihi tha tuk, tangkai tuk le hmual nei tukih an zum an hmuh zo ruangah annih pawl hrangah cun hriamhrei siarlo thil dang (a nemzawng pohpoh) cu hnihsuakza men a si. Curuangah, hi pawl nun simnak le donak dingah cun hriamhrei hi a tul tel tengteng.

Khatlamah, hriamhrei lawnglawng rinsan in kan doral cu neh kan tumah cun kan palh ding. Ziangahtile, tulai sanah hriamhrei hnak hmanin thu le hla ih doawknak hi hmual a nei thei sawn theu. Curuangah, doral tumpi tui kan do rero lai mi vek neh thei ding cun, hriamhrei thawn a nemzawng thawn kawpawin do ding a si.

A nemzawng timi hi a tlangpi thuin cihnih in then theih a si. Cucu, ram pehtlaihawknak (diplomatic) le ramthu (politics) an si. Diplomatically ih raldo timi cu kan do mi ram le leitlun ram pawl karlak ah zawm awknak tha um lo dingin, lole leitlun ramdang pawlin kan do mi ram cu rak bawm lo dingin a nemzawng ih cangvaihnak le a dang hmuahhmuah cu a tel thluh ti theih a si. Curuangah, kan hmanrua cu a tlangpi thu in ralthuam thawn (militarily), a nemzawng thawn (diplomatically and politically) in a si a tul.

Thahrum hman (violence) cu a thalo kan ti theilo ding, cutivek thotho in a nemzawng (non-violence) khal a thalo kan ti theilo ding. Cun, hmun tinkim le can ziangvek khalah hite pahnih hi an tha ringring kan ti thei fawn lo ding. A dinhmun le a can ih zirin an tha veve ih an thalo veve.

Hriamhrei hmangih mi uk beh tumtu pawl cun a nemzawng ih cangvaihnak cu cahlonak (weakness) ih an ruat ruangah an thilsual tuahnak ihsin dungkir an tum theu lo. Annih pawl cun “thazang cahnak” hi “diknak” a si tin an ruat ih cui “thazang cahnak” a hmang vetu pawl lawng minung biakin an bia ih an tlukpi ah an hmu.