ZIANG KAN EI DING? Chinram Khui Na Feh Ding

Mi tampi in Chinram kan vun rel tikah kan mitthlam ah tui Kawl pawlin an duhduh ih an rinkual mi tlangsang le khamrang lawnglawng ih khat “Chin State” an ti mi lawng hi a cuangin a lang a bang. Hi vial lawng kan ram ih ruat tu hrang ahcun a can canah “kanram ah ei khawp a suak lo, zalennak (independence) khal ngah sehla ziang kan ei ding?” an ti rero khal hi an mawhlonaklai a um.

Thlanglam le simlam Chinram cu tantain nisuahnaklam Chinram lawng hmankan vun zoh asile, kan ram phairawn le ngawpi tha, buh le thlairah a phunphun tamnak bik khursung suak thil mankhungpawl suahnak ram cu Kawlpawl kut hnuaiah a um men lawng si loin an ramah a cang rero zo. Taktak ah cun, 1400A.D. hlanah, tui Mungzua khua ihsin thawkin nitlaknaklam hman khi Kawl siangpahrang zovek san lai hmanah an rung thleng dah lo, an rung uk dah fawn lo.

Tui Mungzua le Chindwin tivapi karlak tiang khin Chinram, kan ram a rak si ringring. Asinan, 1400 A.D. hnulam lawngah nuamteten Kawl pawl cu an rung lutih tui niah cun Kale Kabaw phairuam cu sim lo, kan tlanghram (No 2) an timi tiangin an hun nawr.

Mai ram hman ka ram ka leilung ti thei lotu hrangah cun ziang ka ei ih ziang ka nei ti cu  a theih ngaihnak a um lo. Ei in ding kan neih taktak lo hnakin nei lo le nei thei loih kan ruahawknak  hi a vanduai thlakin a tihnung deuh.

Ziang tlukin rawl a ei tam a si khalle, rilrawngih a ruataw ringringtu cu a ril a rawng thotho ding. Ziang tlukin kan ramah lennak a um a si khalle cui kan ram cu mi ram ih kan ruatih kan neih mi cu kan neih mi vekin a hman kan thiam lo ahcun ram farah ei khawp nei lo kan si ringring ding.

Hi kan ram diktak, tuini ah a lennak kan sawr thei hrih lo mi hi cu tanta hrihin tui kan tlangram lawng hman khi vun zoh sehla – tuini tiangin ziangvek khursung  suak a um tiin, thungai thlakin hawl le laihsuah a um hrih lo. Hawl le laihsuah hman tum taktak hrih loin kan ramah zianghman a suak lo kan ti thei pei maw? Khursung suak cu sim lo paisa tampi hmuh theinak thlairah le theikung phunphun kan ramah a suak thei ti khal kan thei nan, nunnak tlakih cui thlai le theikung pawl cu cin le laksuah a um lo.

Ziang a va si khalle, Pathian ih in pek mi kan ram ah hin kan eikhawp a suak tengteng ti hi za ah za  zum ngam ding a si. Kan ram cu tlangsang le khamrang lawnglawng a si khalle kan nautat ding a si lo, kan hmuhsuam ding khal a si lo. Cutivek ih kan nautat kan hmuhsum ahcun a sersiamtu Pathian nautat le hmuhsuam kan si ding.

Pathian in Israelpawl hnenah “khuaitizu le cawhnawi luannak ram ka lo pe” a ti tikah, khuaizu le cawhnawi cu Israelpawl ih hawl le vulh suah tul loin a mahte tidai luanin Pathian in a luangter tinak a si lo. A ngaingai ah Israel ram cu thingkung thitha hman um lo vunnel le lungto ih khat nelrawn ramro le ramcar ti theih a si. Asinan, Israelpawl cun  cuvek ram Pathian in a pek cu lungawi ngaingai in an umih , an thlanhri suakin cui ramro le ramcar cu an tuahthat tikah tu ahcun an ei khawp men lawng si lo, ram dangdang ih zuar suah tlak thil phunkim an laisuak, an hawlsuak ih an hmu suak.

Arabpawl in an ram ah tidainam (oil, zinan) a suak ti an theih hlan ahcun, an ram cu thlaler ramro ramcar farah pittawp ah an rak ruat. Asinan, nasa zetin an vun hawl ih an ram leilung hnuai ah tidainam (zinan) a lit in a li ti an hmuh hnu cun thei tawkin an lai suak. Kan theih cio bangin Arab ram cu tuini ah leitlun ih milian bik pawl an si thlang.

Kan ramah tidainam lawng silo khur sungsuak a phunphun a um ti (laihsuah a um hrih lo nan) kan thei zo. Buh le thlai suah theinak ram ti cawk lo kan nei fawn. Asile, ziangruangah ramfarah eikhawp hman hmu lo dinhmun ah tuini ah kan um? Ziangdang ruang hman ah a si lo; kan neihmi kan ram tlunah thuneihnak kan neih lo ruangah a si. Kan neih mi kan ram tlunah hnamdang mi in thuneihnak an neih sawn ruangah hivek in kan farah ih eiin ding hman khawpkham loih kan um rero nak a si.

Curuangah, kan ram leilung hmuahhmuah tlun ih thuneihnak sangbik kan neih tikah cun, kan ram cu kanmah lala in a thabik in kan kilkhawi canah cun, Chin pawl kan farahnak ding san a um lo, ei khawp hmu loin kan umnak ding san a um fawn lo.